เราจำความได้ตั้งแต่เมื่อไหร่? งานวิจัยใหม่ชี้ ความทรงจำแรกสุดของคนเรา อาจเริ่มตั้งแต่ 2 ขวบครึ่ง

ทุกคนมีภาพความทรงจำแรกสุดในขีวิตคือตอนไหน?

บางคนอาจจำภาพตั้งแต่ตอนอยู่ในอ้อมอกแม่ได้ หรือบางคนอาจจำความรู้สึกตอนหกล้มเข่าถลอกครั้งแรกได้ แต่คำถามที่นักจิตวิทยาพยายามหาคำตอบมานานคือ ‘มนุษย์เราเริ่มบันทึกความทรงจำกันได้ตั้งแต่อายุเท่าไหร่?’

ที่ผ่านมา ความเชื่อกระแสหลักบอกว่าเราจะเริ่มจำความได้ในช่วงอายุประมาณ 3 ขวบครึ่ง แต่ผลการศึกษาล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Memory บอกว่าสมองของเราอาจเริ่มเก็บความทรงจำได้ตั้งแต่อายุเพียง 2 ขวบครึ่งเท่านั้น

ดร.คาโรล ปีเตอร์สัน (Carole Peterson) ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาจาก Memorial University of Newfoundland ได้ทำการศึกษาข้อมูลที่เก็บรวบรวมมานานกว่า 20 ปี และพบว่าคนส่วนใหญ่สามารถย้อนระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตอนอายุ 2.5 ปี ได้ หากใช้วิธีการกระตุ้นความจำที่เหมาะสม

ที่น่าสนใจคือ ความทรงจำในช่วงวัยนี้ไม่ได้ถูก ‘ลบ’ หายไปอย่างสิ้นเชิงตามทฤษฎี Childhood Amnesia (ภาวะหลงลืมในช่วงปฐมวัย) ที่บอกว่าคนเราจำอะไรไม่ได้มากนักหรืออาจจำไม่ได้เลย ในช่วง 2-3 ปีแรกของชีวิต แต่ที่จริงแล้วมันถูกเก็บไว้ในลักษณะของ ‘คลังความทรงจำที่อาจเกิดขึ้นได้’ (Pool of Potential Memories) ซึ่งมักจะเป็นภาพหรือความรู้สึกที่กระจัดกระจาย และจะชัดเจนขึ้นหากมีการพูดคุยหรือสัมภาษณ์ซ้ำๆ

แล้วทำไมแต่ละคนถึงจำได้ไม่เท่ากัน?

งานวิจัยระบุว่า ปัจจัยที่ทำให้บางคนจำความได้เร็วหรือช้า ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสมองเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีองค์ประกอบอื่นที่น่าสนใจ เช่น วัฒนธรรมและการเลี้ยงดู ครอบครัวที่ชอบเล่าเรื่องราวในอดีตให้ลูกฟังบ่อยๆ จะช่วยให้เด็กเชื่อมโยงเหตุการณ์และจดจำได้ดีขึ้น หรือการถูกถามถึงเหตุการณ์เดิมซ้ำๆ ในช่วงเวลาที่ต่างกัน ช่วยให้สมองขุดค้นความทรงจำที่ลึกกว่าเดิมออกมาได้

ความทรงจำแรกสุดเลยอาจไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงๆ ภายในสมองเราเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงสิ่งที่เรา ‘จำได้’ จากการถูกถามซ้ำๆ หรือเล่าเรื่องซ้ำไปมาด้วย

แม้ความทรงจำบางอย่างอาจดูเหมือนเป็นแค่เศษเสี้ยวเล็กๆ เช่น การจำได้ว่าเคยขี่จักรยานสามล้อแล้วล้ม หรือจำรสชาติของขนมบางอย่างได้ แต่นักจิตวิทยาชี้ว่าสิ่งเหล่านี้คือ ‘Narrative’ หรือเรื่องราวที่หล่อหลอมตัวตนของเรา

ลีลา มากาวี (Leela Magavi) จิตแพทย์ ระบุว่า การย้อนกลับไปทำความเข้าใจความทรงจำแรกๆ ช่วยให้เราเข้าใจ ความกลัว ความหวัง และความฝันในปัจจุบันได้ดียิ่งขึ้น มันเป็นการเยียวยา ‘เด็กน้อยในตัวเรา’ และช่วยให้เราเห็นภาพรวมว่าชีวิตของเราถูกสร้างขึ้นมาอย่างไร

ยิ่งเรารู้จักตัวเองดีเท่าไร ทั้งในแง่ของจุดแข็งและข้อจำกัด เราก็ยิ่งสามารถปรับเปลี่ยนตัวเอง หรือคงไว้ซึ่งความตระหนักรู้เพื่อสร้างความสม่ำเสมอได้ดีขึ้นเท่านั้น สิ่งนี้จะช่วยเพิ่มความมั่นใจในตนเอง ช่วยบรรเทาความวิตกกังวล ลดภาวะซึมเศร้า และสร้างความอดทน ความมุ่งมั่น รวมถึงความยืดหยุ่นทางจิตใจ เพื่อให้เราพร้อมรับมือกับทุกสิ่งที่ถาโถมเข้ามาในชีวิตได้

โดยรวมแล้ว ความทรงจำในวัยเด็กเหล่านี้ช่วยให้เราเข้าใจตัวเองได้ดีขึ้น ซึ่งจะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและสมบูรณ์ยิ่งขึ้นนั่นเอง

อ้างอิง:

• Earliest Memories Start at Age Two and a Half, Study Find  https://shorturl.asia/Irs0G