สหประชาชาติเตือน ถ้ายังใช้ ‘ทราย’ ในอัตรานี้ ก็เตรียมทรายหมดโลกกันได้เลย

ในโลกของยุคแห่งความ ‘ยั่งยืน’ เรามักจะนึกถึงความยั่งยืนในเชิงการ ‘ใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีไม่จำกัด’ ในการทำสิ่งต่างๆ ซึ่งแน่นอน เราก็จะนึกถึงการใช้พลังงานจากแสงแดด ลม น้ำ ไปจนถึงการ ‘ใช้ทรัพยากรธรรมชาติแล้วสร้างทรัพยากรให้กับธรรมชาติ’ เข่นการตัดต้นไม้ 1 ต้น แล้วปลูกคืน 2 ต้น

คำถามคือ แล้วอย่าง ‘ทราย’ ที่ใช้ในการก่อสร้างสารพัดล่ะ? เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีแบบไม่จำกัด หรือเป็นทรัพยากรที่ต้องคืนให้ธรรมชาติ?

คนทั่วไปที่ได้ยินคำถามนี้ ก็คงนึกถึงภาพ ‘ทะเลทราย’ ในหัว และคิดว่ามันน่าจะ ‘มีไม่จำกัด’

ถ้าคิดแบบนั้นก็ยินดีด้วย เพราะคุณคือส่วนหนึ่งของปัญหา!

ในโลกนี้ทรายเป็นทรัพยากรที่มนุษย์ใช้มากที่สุดเป็นรองแค่น้ำเท่านั้น ซึ่งน้ำนี่เอาจริงๆ เขาก็เห็นปัญหา ‘น้ำไม่พอใช้’ มานานแล้ว จึงมีแผนมากมายเพื่อให้มนุษย์มีน้ำใช้ได้อย่างยั่งยืน (ตั้งแต่การบำบัดน้ำเสีย จนถึงการแปลงน้ำเค็มเป็นน้ำจืด)

แต่สำหรับทรายมันไม่มีแผนแบบเดียวกัน เราไม่เคยได้ยินวลี ‘การใช้ทรัพยากรทรายอย่างยั่งยืน’ เหมือนที่เราได้ยิน ‘การใช้ทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน’ และทุกวันนี้เราก็ทำราวกับว่าทรายเป็นทรัพยากรที่มีแบบไม่จำกัด ทั้งที่จริงๆ มันมีจำกัดยิ่งกว่าน้ำเสียอีก

ทุกวันนี้มนุษย์ใช้ทรายกันปีละ 50,000 ล้านตัน เรียกว่าเยอะมหาศาล เพราะทรายคือรากฐานของสถาปัตยกรรมทั้งหมดของมนุษย์ยุคปัจจุบัน ไม่ว่าจะสร้างถนน บ้าน โรงเรียน สำนักงาน สถานีตำรวจ ค่ายทหาร รัฐสภา เขื่อน ยันโรงไฟฟ้าพลังงานสะอาด ก็ต้องใช้ทรายทั้งนั้น ไม่แปลกเลยที่ในภาพรวมแล้วเราจะใช้ทรายกันเยอะขนาดนั้น

การใช้ทรายโดยทั่วไปเขาก็ไม่ได้ไปตักจากทะเลทราย (เพราะก็มีไม่กี่ประเทศที่มีทะเลทราย) ส่วนใหญ่จะไปตักจากหาดทรายมากกว่า ซึ่งพอตักตวงไปมากๆ ถึงจุดหนึ่งมันก็สร้างความรวนให้กับระบบนิเวศทางทะเล         

ประเด็นอยู่ที่ทรัพยากรของหลายๆ ประเทศเริ่มจะส่อเค้าว่าทรายไม่พอแล้ว ซึ่งประเทศพวกนี้ไม่ใช่ประเทศที่มีทะเลทรายเป็นของตัวเอง และก็ไม่ต้องถามไปถึงว่าทำไมประเทศที่มีทะเลทรายเป็นของตัวเองถึงไม่ ‘ขายทราย’ ให้ประเทศอื่นล่ะ? เพราะในความเป็นจริง แค่ต้นทุนค่าขนส่งข้ามประเทศนี่ก็ทำให้มันไม่สมเหตุสมผลแล้วถ้าเทียบกับทรัพยากรที่ใช้ฟรีๆ มาแต่ดั้งเดิม (เพราะตักทรายมาจากหาดทรายก็ไม่เสียเงิน)

ดังนั้น การใช้ทรายจนหมดจะเป็นปัญหาไม่ช้าก็เร็วแน่ๆ ในหลายประเทศ ทางสหประชาชาติจึงเตือนให้ชาติต่างๆ เริ่มตระหนักได้แล้ว ตั้งแต่ประเด็นว่าจะทำยังไงให้ใช้ทรายน้อยลง จะทำยังไงที่จะ ‘รีไซเคิล’ ทรายที่ถูกใช้ในโครงสร้างต่างๆ กลับมาเป็นทรายที่ใช้ก่อสร้างใหม่ได้ ไปจนถึงการคิดถึงวัสดุทางเลือกที่จะใช้แทนทราย เช่นการเอาหินเอาแร่ต่างๆ มาป่น เป็นต้น

แน่นอนว่าคำเตือนทั้งหมดสมเหตุสมผล แต่ก็ต้องบอกตรงๆ ว่าเขาก็เตือนไปตามหน้าที่เท่านั้น เพราะในความเป็นจริง เป็นเรื่องยากที่ชาติต่างๆ จะสนใจปัญหาทรายหมดโลกแน่ๆ เพราะขนาดเรื่อง ‘โลกร้อน’ ที่พูดกันมาไม่รู้กี่ปี นับถอยหลังโลกแตกกันไม่รู้กี่รอบตั้งแต่นักวิทยาศาสตร์ยันนักกิจกรรมรุ่นเยาว์ แต่มันก็ดูเหมือนจะไม่ใช่เรื่อง ‘วิกฤต’ พอจะให้ผู้คนบนโลกนี้สนใจกันเลย

แล้วนับประสาอะไรกับทรายที่คนทั่วๆ ไปยังเข้าใจว่ามันมีใช้แบบเหลือเฟือ จริงไหม?

อ้างอิง

• IFLS. Could We Run Out Of Sand? We Might Be Headed For A Crisis, UN Report Warns. https://bit.ly/3yE76SN