ประเทศพัฒนาแล้ว เขาเก็บภาษีความเค็มกันจริงเหรอ?

หลายคนน่าจะได้เห็นข่าวว่าขณะนี้ทางกระทรวงสรรพสามิต กำลังพิจารณาเก็บภาษี “ความเค็ม” เพิ่มขึ้นไปด้วย หลังจากเดิมเก็บแค่ภาษีความหวาน (ซึ่งเริ่มเก็บตั้งแต่ปี 2016 แล้ว แต่เพิ่มอัตราเก็บเรื่อย ๆ โดยล่าสุดที่เพิ่มคือ 1 ตุลาคม 2019 ที่ผ่านมานี้) โดยท่านอธิบดีกรรมสรรพสามิตก็อ้างว่า “ในหลายประเทศ โดยเฉพาะประเทศพัฒนาแล้ว ก็มีการจัดเก็บไปหลายประเทศแล้ว”

ในขณะที่เราคงคุ้นเคยแล้วกับยุคสมัยนี้ที่อยู่ดี ๆ รัฐก็เพิ่มภาษีอะไรก็ไม่รู้มาในระบบสร้างภาระให้กับประชาชนแบบงง ๆ แต่น้อยครั้งที่รัฐจะอ้างว่ากำลังเอาอย่าง “ประเทศที่พัฒนาแล้ว” (ซึ่งกรณีที่ไม่อ้าง ก็ไม่น่าแปลกใจนัก เพราะมันไม่มีประเทศไหนเขาทำกัน)

เราเลยเกิดความสงสัยว่า “ภาษีความเค็ม” นี่ประเทศอื่นเขาเก็บกันจริงเหรอ? เลยไปค้นมาให้ดูกัน

เอาจริง ๆ ถ้าใครเคยศึกษาประวัติศาสตร์ “ภาษีเกลือ” นี่เป็นเรื่องปกติมาก ๆ ในหลายประเทศ เพราะเกลือนั้นเป็น “สิ่งจำเป็น” ที่มีราคาแพง ดังนั้นมันเลยเป็นจุดที่รัฐเข้าไปรีดภาษีกันได้สนุกสนาน ฝรั่งเศสก็เคยมีเก็บ จีนก็เคยมีเก็บ รัสเซียก็เคยมีเก็บ อินเดียภายใต้การปกครองของอังกฤษก็เคยมีเก็บ

ประเด็นคือประเทศเหล่านี้เลือกเก็บกันไปแล้วทั้งนั้น เพราะเขาถือว่าเป็นภาษีที่ไม่สมเหตุสมผล และเป็นภาษีที่จ้องจะขูดรีดประชาชนโดยตรง และในหลาย ๆ ครั้ง ภาษีพวกนี้นำไปสู่การลุกฮือของประชาชนด้วยซ้ำ

อย่างไรก็ดี อีกด้านหนึ่งในปัจจุบัน “ความเค็ม” ก็เป็นปัญหาใหญ่ด้านสุขภาพของชาวโลก เพราะในทางการแพทย์มันถือว่าทำให้เกิดภาวะความดันโลหิตสูง ซึ่งไปเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดอันเป็นโรคที่คร่าชีวิตชาวโลกเป็นอันดับต้น ๆ และทางองค์การอนามัยโลกก็มีความพยายามให้ชาวโลกกินเค็มกันน้อยลงมานานแล้ว ซึ่งวิธีหนึ่งที่ทำได้คือการเก็บภาษี

แต่เขาเก็บกันจริง ๆ เหรอ

ในงานวิจัยด้านสาธารณสุขที่สำรวจนโยบายต่อต้านความเค็มทั่วโลกในปี 2015 (ดูได้ที่ http://bit.ly/2MpzkIF) พบว่าตอนนี้อย่างน้อย ๆ 75 ประเทศทั่วโลกมีนโยบายต่อต้านความเค็มบางอย่าง ซึ่งมันเพิ่มมาจากช่วง 2010 ถึงเท่าตัว

แต่ประเทศต่าง ๆ เก็บภาษีความเค็มกันแล้วเหรอ?

คำตอบคือไม่ใช่ ประเทศส่วนใหญ่ นโยบายต่อต้านความเค็มจะเป็นไปในทางการให้ความรู้ การบังคับติดฉลากสินค้า และประเทศประมาณครึ่งหนึ่ง นโยบายต่อต้านความเค็มจะเน้นไปที่การโน้มน้าวให้ทางผู้ผลิตทำการลดปริมาณเกลือในอาหารโดยตรงเลย โดยเฉพาะอาหารแปรรูป

แล้วประเทศที่ถึงขั้นลงไปเก็บภาษีความเค็มมีกี่ประเทศ? คำตอบคือ 2 ประเทศเท่านั้น คือฮังการีกับโปรตุเกส โดยอีก 1 ประเทศคือฟิจิ ไม่ได้มีการเก็บภาษีเกลือ แต่มีการเก็บภาษีผงชูรส

และจากการสืบค้น ก็ไม่ได้มีประเทศไหนมี “ภาษีเกลือ” เพิ่มขึ้นมาจากประเทศเหล่านี้

หรือถ้าจะพูดอีกแบบ การต่อสู้กับความเค็มในโลกนี้ ดูจะเป็นเรื่องของกระทรวงสาธารณสุข มากกว่าที่จะเป็นเรื่องของกระทรวงการคลัง

ดังนั้นในแง่นี้ การที่อธิบดีกรมสรรพสามิตของไทยออกมาบอกว่า “หลายประเทศ” ในโลกนี้มีการเก็บภาษีความเค็มจึงเป็นเรื่องประหลาดมาก เพราะมันดูไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงเชิงนโยบายของประเทศอื่น ๆ เลย

อ้างอิง

• ยิ่งเค็ม-ยิ่งแพง! รัฐเดินหน้า “ภาษีเค็ม” ตามปริมาณโซเดียม บอก ประเทศไหนก็ทำ. http://bit.ly/2MRhAox

• Is a Salt Tax in Our Future?. https://tpc.io/2VLsqAo