ถ้าพูดถึง ‘ปูนา’ ภาพแรกที่แวบเข้ามาในหัวของใครหลายคน คงจะนึกถึงแค่ภาพน้องปูตัวเล็กๆ ในจานส้มตำหรืออ่องปูสุดนัว แต่รู้กันหรือไม่ว่าเจ้าปูตัวเล็กๆ ที่เราเห็นนั้น มันคือ ‘ตัวตึง’ และเป็น ‘มาเฟีย’ แห่งท้องทุ่งนาเลยก็ว่าได้!
ในบรรดาสัตว์น้ำจืดด้วยกัน ปูนาเป็นสัตว์ที่ขึ้นชื่อเรื่อง ‘ขี้วีน’ มันมีนิสัยที่ค่อนข้างหงุดหงิดง่าย และอารมณ์ร้อนพอสมควร ข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญเผยว่า ถ้าหากปูนานั้นอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่แออัดหรืออยู่ในช่วงที่อาหารไม่เพียงพอ มันจะเปิดโหมด ‘นักล่า’ และพุ่งใส่เพื่อทำร้ายตัวอื่นทันที โดยมักจะเกิดเหตุกัดกันจนขาขาดหรือบาดเจ็บล้มตาย ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกในวิถีของมาเฟียท้องนา
แต่ความดุร้ายของมันไม่ได้หยุดอยู่แค่การทำร้ายร่างกายปูตัวอื่นๆ นะ ปูนามันยังเป็นสัตว์ที่ถ้าหาก ‘เครียด’ ขึ้นมาเมื่อไหร่ พวกมันก็จะเปิดโหมด ‘ทำลายตัวเอง’ ด้วยการหักแขนหักขาตัวเองทิ้ง แต่ทั้งนี้ธรรมชาติก็สร้างกลไกการเอาตัวรอดมาให้ปูนา เพราะตราบใดที่มันยังได้รับแร่ธาตุและอาหารที่สมบูรณ์ ร่างกายของมันก็สามารถงอกขาหรือก้ามที่หลุดไปให้กลับมาเป็นปกติได้ในเวลาไม่นานนัก
ในเรื่องของอาหารการกิน ปูนาเป็นสัตว์ที่กินหลากหลายมาก พวกมันกินได้แทบทุกอย่าง ตั้งแต่สารอินทรีย์ที่เน่าเปื่อยในดินไปจนถึงพืชและสัตว์ขนาดเล็กอย่างไรน้ำลูกน้ำ กุ้งฝอย หรือแม้แต่ปูด้วยกันเองที่กำลังลอกคราบจนตัวนิ่ม ปราชญ์ชาวบ้านหลายคนเชื่อว่าปูนาคือฟันเฟืองสำคัญที่ช่วยให้ระบบนิเวศในนาข้าวสมบูรณ์ เพราะระบบย่อยอาหารของมันสามารถดูดซึมสารอาหารจากดินได้โดยตรง ช่วยหมุนเวียนแร่ธาตุคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างดี
แต่จุดที่ทำให้ปูนาถูกมองว่าเป็นศัตรูพืชเบอร์ต้นๆ ก็คือช่วงที่พวกมันเพิ่งตื่นจากการจำศีลในช่วงต้นฤดูฝน ด้วยความที่หิวจัด และในนาขณะนั้นมักจะมีแต่ต้นข้าวอ่อนที่ชาวนาเพิ่งปักดำได้เพียง 7-10 วัน ปูนาจะใช้ก้ามโน้มต้นข้าวเข้าปากแล้วกัดกินจนขาดวิ่น โดยเฉพาะบริเวณโคนต้นที่อุดมไปด้วยสารอาหาร แม้ปูนาหนึ่งตัวจะไม่ได้ทำลายข้าวเป็นไร่ๆ แต่มักจะเลือกกัดเป็นจุดๆ บริเวณที่มีน้ำลึกหรือขุ่นพอให้มันพรางตัวได้สะดวก แต่พฤติกรรมนี้จะค่อยๆ ลดลงเมื่อต้นข้าวเริ่มตั้งตัวได้ และมีลำต้นที่แข็งแรงขึ้น
และพฤติกรรมสุดท้ายที่ทำให้ปูนาจัดอยู่ในหมวดตัวตึง ก็คงจะเป็นพฤติกรรมของมันในช่วง ‘วัยเจริญพันธุ์’ เพราะมันเป็นสัตว์ที่เมื่อผสมพันธุ์แล้ว ‘ปูตัวผู้’ นั้นจะต้องยอมตายเพื่อให้ลูกๆ ได้เกิดมา สำหรับพฤติกรรมการจับคู่ของปูนานั้นค่อนข้างแปลก เพราะตัวผู้จะแสดงความต้องการด้วยการ ‘นอนหงายท้อง’ รอให้ตัวเมียเดินขึ้นมาทับบนตัวของมัน
ช่วงเวลาที่สำคัญคือตอนที่ปูตัวเมียกำลังลอกคราบ ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายบอบบางและนิ่มที่สุด ปูตัวผู้จะรับหน้าที่เป็นบอดี้การ์ดคอยพยุงและปกป้องตัวเมียจากการถูกศัตรูทำร้ายนานถึง 3-4 วัน แต่กระบวนการผสมพันธุ์จริงๆ จะใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง โดยตัวผู้จะส่งน้ำเชื้อไปเก็บไว้ในถุงน้ำเชื้อของตัวเมีย ซึ่งน้ำเชื้อนี้สามารถมีชีวิตอยู่ได้นานถึง 3-4 เดือนเลยทีเดียว แต่สิ่งที่น่าเศร้าคือ หลังจากเสร็จสิ้นภารกิจนี้แล้ว โอกาสที่ปูตัวผู้จะรอดชีวิตมีน้อยมาก ส่วนใหญ่มันมักจะตายลงหลังจากนั้น ทิ้งให้แม่ปูทำหน้าที่ขุดรูใหม่ เพื่อเตรียมอุ้มไข่และฟักตัวอ่อนให้ลืมตาดูโลกต่อไป
.
ทั้งนี้ ด้วยพฤติกรรมต่างๆ นานาของเหล่าปูนา ทั้งวงจรชีวิตที่ต้องผ่านทั้งการจำศีลและการสะสมพลังงานมาอย่างต่อเนื่อง จึงทำให้ปูนาเป็นสัตว์ที่มีสารอาหารสะสมในร่างกายค่อนข้างสูง โดยเฉพาะในช่วงที่พวกมันกินอาหารตามธรรมชาติจนตัวเริ่มอวบ สิ่งที่ปูนาสะสมไว้ก็คือ ‘มันปู’ ที่จะมีความเข้มข้นและหอมมันเป็นพิเศษ และนี่คือวัตถุดิบสำคัญในเมนูยอดฮิตอย่าง ‘อ่องปู’
จากปูนาที่เคยขุดรูอยู่ใต้ดินหรือออกหากินตามท้องนา เมื่อถูกนำมาปรุงอย่างพิถีพิถัน รสชาติความนัวที่ได้จึงเป็นผลผลิตมาจากสัญชาตญาณการเอาตัวรอดและการเลือกกินของพวกมันนั่นเอง
ยังมีเรื่องราวเบื้องหลัง ‘อาหารท้องถิ่น’ อีกมากมายที่กำลังรอให้เราไปค้นหา ขอชวนทุกคนร่วมออกเดินทางไปสัมผัสประสบการณ์จริงผ่านมุมมองของ ‘เชฟแบล็ค-ภานุภน บุลสุวรรณ’ เชฟผู้คร่ำหวอดในวงการอาหารมากว่าสิบปี ในภารกิจ ‘Sauce พาวเวอร์ EPISODE 2 อ่องปู’ ที่ ‘Sauce เรื่องราวกินได้’ เท่านั้น
อ้างอิง:
- เคล็ดลับเลี้ยงปูนา สร้างรายได้: https://shorturl.asia/1GcOA
- การเลี้ยงปูนา: https://shorturl.at/rckWV
- CRAB HOUSE ศูนย์การเรียนรู้ปูนาพระราม2: https://shorturl.asia/S30cU