ถ้าหากว่าธรรมชาติอยากเล่นมุกกับมนุษย์สักครั้ง หนึ่งในผลงานที่ชวนต้องตะลึงลำดับต้นๆ คงหนีไม่พ้นเจ้าแมงกะพรุน ‘Fried Egg Jellyfish’ หรือที่หลายคนเรียกกันติดปากว่า ‘แมงกะพรุนไข่ดาว’
เจ้าสัตว์ทะเลที่เพียงแค่มองก็ชวนนึกถึงเบรกฟาสต์ชนิดนี้ไม่จำเป็นต้องอาศัยจินตนาการหรือตะแคงคอมองด้วยองศาใดๆ เพียงแต่เห็นหรือพบมันจังๆ ก็แทบจะพูดได้เต็มปากว่าใช่เลย นี่มันไข่ดาวชัดๆ แม้ว่าเราจะพบเห็นมันกำลังลอยตัวอย่างสงบอยู่กลางทะเลก็ตาม
และคงไม่ต้องอธิบายลักษณะให้มากความมาก ตัวแมงกะพรุนมีลำตัวโปร่งใสรูปกลม ขอบนุ่มเหมือนไข่ขาว ส่วนตรงกลางนูนสีเหลืองทองแบบเดียวกับไข่ดาวที่กำลังทอดจนสุกได้ที่
ด้วยความบังเอิญทางรูปทรงนี้ทำให้ ‘แมงกะพรุนไข่ดาว’ กลายเป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตทางทะเลที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในหมู่นักดำน้ำ ช่างภาพ และคนรักธรรมชาติ เพราะมันทำให้เราเห็นว่าโลกใต้น้ำก็มีอารมณ์ขันเป็นของตัวเอง
แต่ก็ต้องละไว้ในฐานะที่เข้าใจด้วย เพราะไอชื่อเรียก Fried Egg Jellyfish ไม่ได้หมายถึงแมงกะพรุนชนิดเดียว แต่เป็นชื่อเล่นที่ใช้เรียกแมงกะพรุนอย่างน้อยสองชนิดที่มีหน้าตาคล้ายไข่ดาว
มีชนิดที่ชาวยุโรปคุ้นตาคือ Cotylorhiza tuberculata ซึ่งพบได้บ่อยในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ลำตัวไม่ใหญ่มากนัก สีสันสดใส และมักลอยตัวช้าๆ ใกล้ผิวน้ำ กับอีกชนิดหนึ่งคือ Phacellophora camtschatica พบมากในแถบมหาสมุทรแปซิฟิกตอนเหนือ ขนาดตัวจะใหญ่กว่าชนิดแรกหน่อย
อย่างไรก็ดี แม้รูปลักษณ์จะดูนุ่มนิ่มและเป็นมิตร แต่ ‘แมงกะพรุนไข่ดาว’ จัดเป็นหนึ่งในนักล่าสำคัญของท้องทะเล มันใช้หนวดดักจับแพลงก์ตอน สัตว์น้ำขนาดเล็ก และแมงกะพรุนชนิดอื่นเป็นอาหาร
โดยตัวของพวกมันเองเป็นสัตว์ที่มีพิษ แต่พิษก็ไม่ได้มีความรุนแรงสักเท่าไหร่ ประมาณไว้สร้างความรำคาญให้ศัตรูมากกว่าทำร้ายถึงตาย ถ้าคนโดยอยากมากก็แค่คันขยุกขยิกไม่ถึงกับปวดแสบปวดร้อน เว้นแต่จะแพ้ทางโดยเฉพาะ และทางที่ดีก็ปล่อยให้สัตว์ได้ใช้ชีวิตไปโดยไม่ต้องไปยุ่งไปจับนั่นล่ะดีแล้ว เพียงแค่มองความงามอันน่าพิศวงพลางเอามือลูบท้องอยู่ห่างๆ ก็พอ
และความที่มีพิษก็หาใช่ว่าจะทำให้สัตว์อื่นๆ ไม่กล้าเข้าใกล้ แต่กลับเป็นจุดที่ดึงดูดให้สัตว์น้ำตัวเล็กๆ ชนิดอื่นๆ ได้คอยติดสอบห้อยตาม ว่ายเวียนมาใช้ร่างของเจ้าไข่ดาวเป็นที่หลบภัยชั่วคราวจากนักล่าชนิดอื่นๆ ได้เหมือนกัน
ชีวิตของ ‘แมงกะพรุนไข่ดาว’ นั้นมีอายุขัยค่อนข้างสั้น พวกมันมีเวลาลืมตาดูโลกได้เพียงแค่ 6 เดือนก็ย่อยสลายกลายเป็นธาตุอาหารให้กับโลกและสิ่งมีชีวิตในท้องทะเล ช่วงเวลาที่โตเต็มที่คือช่วงฤดูร้อน แถมยังมีนิสัยชอบการลอยขึ้นมาอาบแดดอีกด้วย (เพราะหาอาหารได้ง่าย)
เวลานี้เรื่องราวของ ‘แมงกะพรุนไข่ดาว’ ค่อนข้างเป็นที่สนใจของคนรักษ์ทะเลมากเป็นพิเศษ แต่ไม่ได้มีสาเหตุมาจากรูปลักษณ์หรือเป็นกระแสไวรัลบนอินเทอร์เน็ตอะไรอย่างนั้น แต่เป็นเพราะในช่วงไม่กี่ปีมานี้มีการพบแมงกะพรุนไข่ดาวมากเป็นพิเศษในบางช่วงเวลา และเพิ่มพบการเกยตื้นบนชายหาดบ่อยครั้งขึ้น โดยเฉพาะในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน
เหตุการณ์ที่ว่ามีการตั้งสมมติฐานว่าอาจเป็นสัญญาณหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมทางทะเล ทั้งอุณหภูมิน้ำที่สูงขึ้น และสมดุลของระบบนิเวศ ถิ่นที่อยู่อาศัยที่ขยับเข้าใกล้มนุษย์มากขึ้น
และนั่นหมายความว่า ‘แมงกะพรุนไข่ดาว กำลังกลายเป็นสิ่งมีชีวิตอีกชนิดที่แสดงสัญญาณเตือนถึงสภาพแวดล้อมที่กำลังจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
และความมหัศจรรย์นี้ของสิ่งมีชีวิตรูปร่างเหมือนอาหารเช้านี้ ก็อาจไม่จีรังอีกต่อไป
อ้างอิง:
- Fried egg jellyfish: boom in Andalusia, risks, and how to respond https://en.meteorologiaenred.com/Jellyfish-fried-egg-boom-in-Andalusia-risks-and-how-to-act.html
- Fried egg jellyfish on beaches: what they are, where they appear, and what to do. https://en.infoanimales.net/Jellyfish/Fried-egg-jellyfish-on-beaches–where-they-appear-and-how-to-act/