เพิ่งโดนแมลงเม่าหรือมดบินบุกบ้านกันหรือเปล่า? รู้จัก ‘วันมดบิน’ กันดีกว่า มันคือวันที่สัตว์เหล่านี้ จะออกบินพร้อมกันโดยไม่ได้นัดหมาย

ในช่วงวันสองวันมานี้ถ้าใครพบเจอเหตุการณ์ประหลาดๆ อย่างแมลงเม่าหรือมดบินบุกบ้านจำนวนมหาศาล พอมาออฟฟิศแล้วบ่นให้เพื่อนฟัง เพื่อนก็บอกอย่างงงๆ ว่าโดนเหมือนกัน

ใช่แล้ว เพราะไม่ใช่คุณคนเดียวที่เจอเหตุการณ์เช่นนี้ หากไปค้นคำว่า ‘แมงเม่า’ หรือ ‘แมลงเม่า’ (เขียนแบบถูกต้องคือคำนี้) ใน X ก็จะพบว่ามีคนเจอสถานการณ์เดียวกันนี้อีกเพียบ 

แล้วมันเกิดอะไรขึ้น? แน่นอนว่าไม่ได้เกี่ยวกับเหล่า ‘เม่า’ ที่เข้าไปลงทุนทองคำแล้ว ‘ติดดอย’ ไปเป็นแถบๆ หรือเกี่ยวอะไรกับการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึงแต่อย่างใด 

แต่มันเกี่ยวกับสิ่งที่เรียกรวมๆ ว่า ‘วันมดบิน’ (Flying Ant Day) ในทางเทคนิคมันคือวันที่ทั้ง ‘มดบิน’ และ ‘แมลงเม่า’ บินกันว่อนทั่วเมืองราวกับพวกมันนัดกันมา จนสร้างความประหลาดใจให้มนุษย์จำนวนมากว่ามันเกิดอะไรขึ้น

อย่างแรกเลย ต้องเข้าใจก่อนว่ามันเป็นปรากฏการณ์ร่วมของแมลงหลายชนิดที่มีวงจรชีวิตที่โตเต็มวัย แล้วมันจะบินออกจากรังตัวเองเพื่อไปสร้างรังใหม่ ซึ่งในไทยเราพบมดบินและแมลงเม่าอยู่จำนวนมาก เพราะในไทยมีแมลงทั้งสองชนิดนี้อาศัยอยู่ ส่วนในประเทศแถบยุโรปอย่างอังกฤษ จะมีมดบิน แต่ไม่มีปลวกบิน คำเรียกวันที่สัตว์ประเภทนี้บินก็เลยตั้งเป็น ‘Flying Ant Day’ 

แล้วพวกมันรู้ได้อย่างไรว่าต้องบินพร้อมกันทั่วบ้านทั่วเมืองวันไหน มันมี Hive Mind แบบในหนังไซไฟหรือไงกันนะ?

คำตอบ – เพราะมันเป็นเรื่องของภูมิอากาศ

สัตว์เหล่านี้ไม่มีปฏิทิน มันไม่มีคอนเซ็ปต์ว่าเมื่อไหร่คือวันไหนของปี แต่ที่พวกมันสัมผัสได้คือฤดูกาล และมันจะรู้ด้วยสัญชาตญาณว่า เมื่อถึงหน้าร้อนพวกมันจะต้องออกมาผสมพันธุ์

แล้วอะไรคือหน้าร้อนสำหรับแมลงเหล่านี้? พวกมันไม่มีพยากรณ์อากาศแน่นอน แต่สิ่งที่พวกมันมีคือการรับรู้อุณหภูมิและความชื้น ซึ่งสัญญาณของการเข้าสู่หน้าร้อน เมื่อเทียบกับหน้าหนาว ก็คืออากาศจะเริ่มชื้นและอุณหภูมิเพิ่มสูงขึ้น และการรับรู้เรื่องอุณหภูมินี้ไม่จำเป็นต้องเป็นแมลง มนุษย์เองก็สัมผัสถึงความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้จากความร้อนที่สูงขึ้น จากเดิมที่เคยมีอากาศหนาวเย็น และนั่นเองคือความร้อนและชื้นที่ถึงจุด เหล่าแมลงจากสารพัดรังก็จะโบยบินออกมาพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย โดยปกติช่วงเวลาที่เกิดมันจะไม่ใช่เพียงวันเดียว แต่กว่าพวกมันจะบินออกมาจนหมดมักจะกินเวลา 2-3 วัน 

อ่านมาถึงตรงนี้หลายคนอาจเกิดอาการ ‘เอ๊ะ’ ว่า นี่เราเข้าหน้าร้อนแล้วหรือ เพิ่งต้นกุมภาพันธ์เอง? หรือภาวะโลกร้อนมันส่งผลให้แมลงออกมาบินเร็วขึ้น? ก่อนที่จะกระโดดไปถึงข้อสรุปตรงนั้น (ซึ่งก็เป็นไปได้ แต่ควรต้องรอคำยืนยันจากผู้สันทัดกรณี) มันมีข้อเท็จจริงจากข้อมูลอีกว่า ปกติ ‘วันมดบิน’ ในเขตเมืองจะเกิดก่อนชนบท เพราะอุณภูมิโดยรวมของเมืองจะสูงกว่าในชนบท ด้วยเหตุผลที่เข้าใจง่ายๆ ว่าในเขตเมือง มนุษย์ตัดต้นไม้จนแทบจะเหี้ยน และพื้นที่ที่ไม่มีต้นไม้ก็จะทำให้อากาศร้อนกว่าพื้นที่ที่เต็มไปด้วยต้นไม้อยู่แล้ว

ดังนั้นก็ขอจงอย่าสงสัยและคิดไปไกลว่ามีเหตุอาเพศอันใด สิ่งที่เกิดขึ้นอยู่เป็นเรื่องปกติ เกิดขึ้นประจำทุกปี มีคำอธิบายมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ และมันก็อาจยังไม่จบและอาจจะดำเนินต่อไปอีกวันสองวันก็เป็นได้

อ้างอิง:

• Natural History Museum. Flying ant day: When winged ants take their nuptial flight. https://shorter.me/K7nL4