รู้จัก ‘อายอาย’ สัตว์หน้าตาประหลาดจากมาดากัสการ์ มีความสามารถพิเศษคือ ใช้นิ้วยาวล้วงจมูกถึงคอ…เพื่อกินเสมหะ!

วันนี้เราขอพาทุกคนมารู้จักกับสัตว์บกชนิดหนึ่ง ที่เหล่ามนุษย์ต่างลงความเห็นว่ารูปร่างหน้าตาของมันแปลกประหลาดที่สุดในโลก นั่นก็คือตัว ‘อายอาย’ (Aye-Aye)

อายอายเป็นไพรเมตชนิดหนึ่ง จำพวกลีเมอร์ มีถิ่นกำเนิดในมาดากัสการ์ ถือเป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่น่าทึ่งและลึกลับที่สุด ด้วยรูปลักษณ์ที่เหมือนสัตว์หลายชนิดที่ผสมกันอย่างแปลกประหลาด ทั้งดวงตากลมโตเหมือนนกฮูก หูเหมือนค้างคาว ฟันเหมือนหนู และหางแข็งเป็นพุ่มและยาวกว่าลำตัว

จุดเด่นที่ทำให้อายอายแตกต่างจากไพรเมตอื่นๆ เลยคือ นิ้วกลางของมันมีลักษณะผอมยาวผิดปกติเกือบจะไร้กล้ามเนื้อ พูดให้เห็นภาพคือเหลือแต่หนังหุ้มกระดูก ซึ่งนิ้วนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อให้มันดูแปลก แต่ยังมีประโยชน์เป็นเครื่องมือหาอาหารชั้นยอด!

อายอาย เป็นสัตว์หากินกลางคืนและมีความสามารถพิเศษที่เรียกว่า ‘การหาอาหารด้วยการเคาะ’ มันจะใช้นิ้วกลางที่ผอมยาวเคาะลงบนเปลือกไม้เป็นจังหวะอย่างรวดเร็ว ในขณะเดียวกันก็จะใช้ใบหูขนาดใหญ่เงี่ยฟังเสียงสะท้อน เพื่อตรวจจับโพรงหรืออุโมงค์ที่ตัวอ่อนของแมลงที่ซ่อนอยู่ข้างใต้ เมื่อพบเหยื่อ มันจะใช้ฟันหน้าที่คมกริบเจาะเปลือกไม้ให้เป็นรู แล้วสอดนิ้วกลางเข้าไปในรูนั้น เพื่อควานหาและเกี่ยวตัวหนอนออกมาเป็นอาหาร

แต่อาหารของอายอายไม่ได้จำกัดแค่แมลงหรือหนอนเท่านั้นนะ อายอายก็ยังกินผลไม้ เมล็ดพืช เห็ด และน้ำหวานด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม นักชีววิทยายังพบว่าลีเมอร์ใช้นิ้วยาวๆ นี้ทำอย่างอื่นด้วย นั่นคือ การแคะจมูกเพื่อเอาเสมหะออกมาเลีย!

ในงานวิจัย ปี 2022 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Zoology นักวิจัยได้อธิบายว่า อายอายจะเอามือล้วงผ่านจมูกไปยังด้านหลังของลำคอ แล้วตักเมือกหรือเสมหะที่สะสมอยู่ออก ทีมวิจัยตั้งข้อสังเกตว่าลีเมอร์อาจชอบเนื้อสัมผัส ความกรุบกรอบ และความเค็มของเมือก ซึ่งอาจช่วยป้องกันไม่ให้แบคทีเรียเกาะติดฟันของพวกมันด้วย

ความแปลกของอายอายยังไม่หมดอยู่แค่นั้น เพราะนอกจากเป็นสัตว์ที่แปลกแล้วมันยังเป็นวงศ์ที่แปลกด้วย อายอายเป็นสมาชิกเพียงหนึ่งเดียวที่ยังมีชีวิตรอดอยู่ในวงศ์ Daubentoniidae และสกุล Daubentonia ทำให้มันเป็นหนึ่งในไพรเมตที่มีวิวัฒนาการแยกสายออกมาอย่างโดดเด่นที่สุดในโลก

น่าเศร้าตรงที่ความแปลกประหลาดของอายอาย กลับกลายเป็นภัยต่อตัวมันเอง เพราะสถานะในตอนนี้ของมันคือ ‘ใกล้สูญพันธุ์’ 

สาเหตุหลักๆ มาจากการตัดไม้ทำลายป่าในมาดากัสการ์ ทำให้บ้านของพวกมันลดน้อยลง บวกกับในนิทานพื้นบ้านของชาวมาลากาซีมีความเชื่อว่าอายอายเป็นสัญลักษณ์ของลางร้าย หากมันปรากฏตัวใกล้หมู่บ้าน หรือชี้นิ้วยาวๆ มาที่ใคร คนนั้นจะต้องพบกับโชคร้าย ด้วยเหตุนี้พวกมันจึงมักถูกฆ่าทิ้งเมื่อถูกพบเห็น

แม้จะมีความพยายามในการอนุรักษ์อายอาย เช่น ปกป้องพื้นที่ธรรมชาติและการเพาะพันธุ์ในกรง แต่การฟื้นตัวของประชากรอายอายยังคงเป็นเรื่องที่ท้าทายอยู่ เนื่องจากอัตราการแพร่พันธุ์ต่ำ และปัญหาทางวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมที่ยังคงมีอยู่อย่างต่อเนื่องในมาดากัสการ์

อ้างอิง:

• Aye-ayes: The strange nocturnal lemurs with long, creepy fingers https://shorturl.asia/KAEnk
• Aye-Aye https://shorturl.asia/7vgrH