‘ไม้แขวนเสื้อ’ เกี่ยวอะไร? ในการเรียกร้อง ‘สิทธิทำแท้ง’ เรื่องราวเบื้องหลังอาจเศร้ากว่าที่คิด!

ข่าวใหญ่ในสหรัฐอเมริกาช่วงนี้คือ กระแสต่อต้านการเพิกถอนคำวินิจฉัยคดีหนึ่งของผู้พิพากษาศาลสูงอเมริกัน (ที่เรียกว่าคดี Roe v. Wade) ซึ่งประกาศออกมาเป็นทางการเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2022 และความน่ากลัวอยู่ที่การตัดสินใจของคณะผู้พิพากษานี้จะส่งผลให้รัฐบาลท้องถิ่นหลายรัฐสามารถ ‘ทบทวนกฎหมาย’ เกี่ยวกับ ‘การทำแท้ง’ ได้ใหม่

สื่อสหรัฐฯ ประเมินว่า รัฐต่างๆ ที่มีประชากรส่วนใหญ่เคร่งศาสนาหรือมีแนวคิดอนุรักษนิยม อาจเสนอให้ปรับแก้กฎหมายให้การทำแท้งมีบทลงโทษทางอาญารุนแรงขึ้น หรือไม่ก็ตั้งเงื่อนไขให้การทำแท้งเป็นเรื่องยากขึ้นสำหรับผู้ที่ต้องการยุติการตั้งครรภ์

การปะทะกันของกลุ่มที่เห็นแตกต่างเรื่องการทำแท้งในสหรัฐฯ จึงดุเดือดมาก

กลุ่ม Pro-Life ที่ต่อต้านการทำแท้งมีจุดยืนว่าเด็กในครรภ์ ต่อให้เป็นแค่ ‘ตัวอ่อน’ หรือว่ามีพัฒนาการจนหัวใจเริ่มเต้นแล้ว ต่างก็เป็น ‘ชีวิต’ ที่ต้องปกป้อง ขณะที่กลุ่ม Pro-Choice ซึ่งสนับสนุนการทำแท้ง มองว่าผู้ตั้งครรภ์ ‘มีสิทธิ์เลือก’ ว่าจะอุ้มท้องต่อไปจนคลอด หรือจะทำแท้งเพราะความจำเป็นต่างๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตก็ตาม  

ความจำเป็นในการทำแท้ง มีทั้งการตั้งครรภ์เพราะถูกข่มขืน ภาวะครรภ์เป็นพิษที่แม่หรือเด็กอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ทารกในครรภ์มีภาวะพิการ เรื่อยไปจนถึงสภาพความเป็นอยู่ของครอบครัวแม่และเด็กที่ไม่พร้อมจะเลี้ยงดูถ้าคลอดออกมา ไม่ว่าจะด้วยภาวะเศรษฐกิจหรือสังคมแวดล้อมใดๆ ก็ตาม การตัดสินใจเรื่องนี้ควรเป็นสิ่งที่ผู้หญิงคนนั้นควรมีสิทธิ์เลือก เพราะถ้ายึดตามหลักวิทยาศาสตร์ เด็กที่อยู่ในท้องยังไม่นับว่ามีชีวิตถ้าหากยังไม่มี ‘สัญญาณชีพ’ (vital signs) เกิดขึ้น

การชุมนุมของกลุ่ม Pro-Life กับ Pro-Choice จึงกระจายตัวหลายพื้นที่ทั่วสหรัฐฯ โดยฝ่ายหนึ่งเห็นด้วยกับผู้พิพากษาศาลสูง แต่ฝ่ายหนึ่งประณามการกลับคำตัดสินว่าเป็น ‘เรื่องน่าเศร้า’

สิ่งหนึ่งที่ผู้เสพข่าวอาจจะเห็นบ่อยๆ ไม่แพ้กันก็คือ สัญลักษณ์ ‘ไม้แขวนเสื้อ’ ที่มักอยู่คู่กับการประท้วงของกลุ่มเรียกร้องสิทธิในการทำแท้ง

ไม้แขวนเสื้อแบบขดลวดซึ่งเป็นของใช้ในครัวเรือนเกี่ยวอะไรกับเรื่องนี้?

อาจมีเด็กรุ่นใหม่บางคนที่สงสัย แต่ถ้าเป็นคนยุคเจนเอ็กซ์ (Gen X) ไปจนถึงเบบี้บูมเมอร์ (Baby Boomer) ขึ้นไปคงไม่สงสัยอะไรมากเพราะอุปกรณ์นี้เคยเป็นสิ่งที่มีคนใช้ ‘ทำแท้ง’ ในยุคหนึ่งจริงๆ โดยเฉพาะในยุคสมัยที่การทำแท้งยังเป็นเรื่องผิดกฎหมายทุกกรณี หลายประเทศไม่มีคลินิกหรือสถานประกอบการที่ได้มาตรฐานเพื่อดำเนินการเรื่องนี้ และมีผลให้มีผู้หญิงเสียชีวิตจากการทำแท้งแบบนี้เป็นจำนวนไม่น้อยในแต่ละปี 

ผลลัพธ์ของการทำแท้งด้วยไม้แขวนเสื้อโดยการ ‘แยง’ เข้าไปทางช่องคลอด มักลงเอยที่ภาวะตกเลือดรุนแรงและผู้ตั้งครรภ์อาจถึงขั้นเสียชีวิต ทำให้ไม้แขวนเสื้อถูกนำไปใช้เป็นสัญลักษณ์ ‘ต่อต้าน’ กฎหมายห้ามทำแท้งในหลายๆ ประเทศ เพราะมองว่าการปิดกั้นสิทธิทำแท้ง ทำให้ผู้หญิงไม่มีทางเลือก

กรณีของสหรัฐฯ สัญลักษณ์ไม้แขวนเสื้อมักจะมาพร้อมข้อความว่า Never Again เพื่อย้ำว่า ‘เรื่องแบบนี้ไม่ควรเกิดขึ้นอีก’

ถึงอย่างนั้นก็มีคนต่อต้านการใช้สัญลักษณ์นี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ โดยมองว่าต่อให้รัฐต่างๆ ในสหรัฐฯ ปรับแก้กฎหมายเรื่องการทำแท้ง ก็ไม่น่าจะมีคนหันกลับไปใช้ไม้แขวนเสื้อทำแท้งเองอีก เพราะมียายุติการตั้งครรภ์ที่ได้ผลดีกว่า ปลอดภัยกว่า ทั้งยังส่งทางไปรษณีย์ได้ง่ายโดยไม่ถูกตรวจค้นแม้แต่ในรัฐที่ไม่อนุญาตให้มีการทำแท้งอย่างถูกกฎหมาย

แต่ผู้ที่แย้งเรื่องนี้ก็มองว่า การใช้ยายุติการตั้งครรภ์มีราคาที่ต้องจ่าย และไม่ใช่ทุกคนที่ต้องการยุติการตั้งครรภ์จะจ่ายไหว เพราะเหตุผลหนึ่งของการท้องไม่พร้อมคือ ‘ปัญหาด้านเศรษฐกิจ’ เพราะหลายครอบครัวรู้ดีว่าการเลี้ยงเด็กให้มีชีวิตเติบโตมาอย่างดีไม่ใช่เรื่องง่ายๆ การตัดสินใจทำแท้งตั้งแต่ยังไม่มีสัญญาณชีพอาจจะดีกว่าปล่อยให้เด็กเหล่านี้ออกมาเผชิญโลก ทั้งที่ครอบครัวไม่พร้อมจะสนับสนุนและคุ้มครองเขาได้

จึงไม่อาจพูดได้อย่างมั่นใจ 100 เปอร์เซ็นต์ว่า การทำแท้งด้วยไม้แขวนเสื้อจะไม่เกิดขึ้นอีกในยุคนี้ เพราะก่อนหน้านี้ในปี 2015 ก็เคยมีข่าวผู้หญิงในรัฐเทนเนสซีพยายามทำแท้งเองด้วยไม้แขวนเสื้อและเกือบตายเพราะตกเลือด แถมยังถูกตั้งข้อหา ‘พยายามฆ่า’ เพราะเด็กที่ออกมาก่อนกำหนดนั้นยังไม่ตาย แต่ร่างกายอ่อนแอมาก

ผู้หญิงคนนั้นถูกตัดสินว่ามีความผิดและถูกจำคุก เพราะกฎหมายในรัฐเทนเนสซีอนุญาตการทำแท้งได้เฉพาะกรณีที่อายุครรภ์ยังไม่เกิน 24 สัปดาห์ หรือถ้าเกินกว่านั้นแล้วจะทำแท้งได้ก็ต่อเมื่อแม่หรือเด็กในท้องอยู่ในภาวะเสี่ยงที่จะเสียชีวิต ทั้งยังต้องเข้ารับคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญด้านนี้ก่อน เป็นเวลา 48 ชั่วโมงถึงจะได้รับอนุญาตให้ทำแท้งในคลินิกที่ได้รับอนุญาต 

กรณีของผู้หญิงคนนี้ พื้นที่ที่เธออาศัยอยู่ไม่มีคลินิกที่ว่า ถ้าจะไปทำแท้งคือต้องเดินทางไปต่างเขตการปกครองเป็นระยะทางไกลพอสมควร

เงื่อนไขทั้งหมดถูกระบุว่า เป็นอุปสรรคที่ทำให้ผู้หญิงอเมริกันจำนวนมากหมดสิทธิ์ที่จะเข้าถึงการทำแท้งที่ปลอดภัย จนต้องหันไปหาทางเลือกที่เสี่ยงอันตรายถึงชีวิตแทน

ส่วนคดี Roe v. Wade ที่ถูกเสียงข้างมากในคณะผู้พิพากษาศาลสูงกลับคำตัดสินไปหมาดๆ นี้ เคยเป็นบรรทัดฐานในการวินิจฉัยคดีและออกกฎหมายในรัฐต่างๆ ที่เกี่ยวกับการตั้งครรภ์และการทำแท้ง เพราะคำตัดสินเดิมระบุว่า การออกกฎหมายเพื่อจำกัดสิทธิเสรีภาพของผู้ตั้งครรภ์จนเกินกว่าเหตุถือเป็นเรื่องที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญสหรัฐฯ จึงเปิดช่องให้แต่ละรัฐตีความเพื่อคุ้มครองสิทธิการทำแท้งได้

เมื่อคำวินิจฉัยคดีนี้ถูกเพิกถอนไปเสียแล้ว ก็อาจมีผลให้กฎหมายที่รองรับการทำแท้ง คลินิกทำแท้ง หรือกระบวนการทำแท้งในหลายๆ รัฐต้องถูกทบทวนใหม่เช่นกัน

อ้างอิง

• BBC. Roe v Wade: US Supreme Court ends constitutional right to abortion. https://bbc.in/3QMULT6 
• The Guardian. Abortion by wire coat hanger is not a thing of the past in America. https://bit.ly/2NMLmcc 
• The New York Times. Tennessee Woman Accused of Coat-Hanger Abortion Attempt Faces New Charges. https://nyti.ms/3A0fr41
• Women’s Health. No, We’re Not Going Back To The Days Of Coat Hanger Abortions. Here’s How To Access Safe Care. https://bit.ly/3u3CYxb