20 ปี “ช้างกูอยู่ไหน” ย้อนปรากฏการณ์ ‘ต้มยำกุ้ง’ ยุคที่หนังแอ็กชันไทยคิดใหญ่ และพาความเป็นไทยไปขายบนเวทีโลก

“ช้างกูอยู่ไหน?!”

หากพูดถึงประโยคจากหนังไทยที่ผ่านไปกี่สิบปีก็ยังมีคนจำได้ เชื่อว่าประโยคนี้จากภาพยนตร์ ‘ต้มยำกุ้ง’ คงติดอยู่ในลิสต์อันดับต้นๆ กับภาพจำของ ‘จา พนม’ ที่ก้าวขึ้นมาเป็นซูเปอร์สตาร์แอ็กชันฮีโร่คนใหม่ของโลกภาพยนตร์ในช่วงเวลานั้น

ย้อนกลับไปในวันที่ 8 กันยายน 2006 ‘ต้มยำกุ้ง’ เข้าฉายในสหรัฐอเมริกา ภายใต้ชื่อ ‘The Protector’ เปิดตัวพร้อมกันกว่า 1,541 โรง และทำเงินช่วงสุดสัปดาห์แรกกว่า 5 ล้านดอลลาร์ ก่อนจบโปรแกรมฉายด้วยรายได้ในสหรัฐฯ กว่า 12 ล้านดอลลาร์

วันนี้จึงครบรอบ 20 ปีพอดี ที่หนังแอ็กชันสัญชาติไทยเรื่องหนึ่งได้พา ‘จา พนม’ ‘ทัชชกร ยีรัมย์’ หรือ ‘Tony Jaa’ พระเอกหนุ่มจากเมืองสุรินทร์ และศิลปะการต่อสู้แบบไทยไปปรากฏบนจอภาพยนตร์ระดับโลก

แม้ว่าก่อนหน้าต้มยำกุ้ง จา พนมจะพอมีชื่อเสียงในต่างประเทศมาบ้างแล้ว จากภาพยนตร์เรื่อง ‘องค์บาก’ (2003) ที่เป็นผลงานแจ้งเกิดของเขาในระดับนานาชาติ ด้วยภาพจำการแสดงฉากแอ็กชันที่เน้นเล่นจริง เจ็บจริง ไม่ใช้สแตนด์อิน จนลีลาของเขากลายเป็นจุดขายสำคัญของหนังและทำให้เขาได้รับการยกย่องให้ขึ้นมาเทียบได้กับ บรูซ ลี, เฉินหลง และ เจ็ต ลี เลยทีเดียว

‘ต้มยำกุ้ง’ จึงถือเป็นการต่อยอดความสำเร็จจากองค์บาก หนังยังคงกำกับโดย ‘ปรัชญา ปิ่นแก้ว’ โดยมี ‘เสี่ยเจียง-สมศักดิ์ เตชะรัตนประเสริฐ’ นั่งแท่นผู้อำนวยการสร้าง ‘พันนา ฤทธิไกร’ รับหน้าที่ผู้กำกับคิวบู๊ และการกลับมาของคู่ขาอย่าง ‘หม่ำ จ๊กมก’ 

แต่คราวนี้เรื่องราวไม่ได้เกิดขึ้นเพียงในประเทศไทย แต่พา ‘ขาม’ คนเลี้ยงช้างที่เดินทางไปถึงซิดนีย์ ประเทศออสเตรเลีย เพื่อตามหาช้างที่ถูกขโมยไป พร้อมกับฉากต่อสู้ที่กลายเป็นพื้นที่โชว์ศิลปะการต่อสู้แบบไทยอย่างเต็มตัว

โดยเฉพาะฉากที่ขามต่อสู้ไล่ขึ้นไปตามชั้นต่างๆ ของร้านอาหาร ซึ่งถ่ายแบบ long take ต่อเนื่องราว 4 นาที 

ฉากดังกล่าวต้องใช้การเตรียมงานประมาณหนึ่งเดือน ถ่ายทั้งหมด 8 เทก และเทกที่สมบูรณ์เกิดขึ้นในครั้งสุดท้าย โดยจา พนมเคยอธิบายว่า แต่ละจังหวะของนักแสดง แสง และกล้องต้องเกิดขึ้นถูกที่ถูกเวลา เพราะข้อจำกัดของม้วนฟิล์มทำให้ทีมต้องทำทุกอย่างให้แล้วเสร็จภายในเวลาประมาณ 4 นาที

ความทะเยอทะยานของฉากนี้ทำให้มันกลายเป็นหนึ่งในฉากที่ถูกพูดถึงมากที่สุดของหนัง แม้แต่นักวิจารณ์อเมริกันในเวลานั้นก็ยังหยิบฉาก long take ดังกล่าวขึ้นมาชื่นชมเป็นพิเศษ และแฟนๆ ต่างขาติก็ยกย่องให้ ‘ต้มยำกุ้ง’ เป็นผลงานที่ดีที่สุดของนักแสดงสัญชาติไทยผู้นี้

จา พนมเคยเล่าย้อนถึงช่วงเวลาหลังความสำเร็จขององค์บากและต้มยำกุ้งว่า สิ่งที่ทำให้ผลงานในเวลานั้นได้รับความสนใจ ส่วนหนึ่งมาจากการมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นควบคู่กับทักษะที่เกิดจากการฝึกฝนอย่างหนักหน่วง

เขาเล่าว่าเคยใช้เวลาซ้อมวันละประมาณ 8 ชั่วโมง ตั้งแต่ฝึกให้ตัวเองกระโดดได้สูง ไปจนถึงคิดต่อว่าจะออกแบบท่วงท่าเหล่านั้นอย่างไรให้แข็งแรง สวยงาม และสร้างความตื่นตาตื่นใจเมื่ออยู่บนจอภาพยนตร์

นอกจากนี้ ‘มวยคชสาร’ ศาสตร์การต่อสู้ที่หนังนำมาสร้างเป็นเอกลักษณ์ให้กับตัวละครขาม ที่เน้นท่วงท่า ‘ทุ่ม-ทับ-จับ-หัก’ เมื่อรวมเข้ากับทักษะทางร่างกายของจา พนม ฉากต่อสู้เหล่านี้จึงกลายเป็นพื้นที่ให้หนังนำเสนอศิลปะการต่อสู้แบบไทย และความสัมพันธ์ระหว่างคนไทยกับช้างมาสู่สายตาชาวโลก

‘ต้มยำกุ้ง’ จึงถือเป็นหนึ่งในภาพบันทึกสำคัญของช่วงเวลาที่อุตสาหกรรมหนังไทยกล้าลงทุนกับภาพยนตร์แอ็กชันในสเกลใหญ่ และพยายามนำสิ่งที่มีรากจากประเทศไทยออกไปเป็นจุดขายในตลาดต่างประเทศ

หลังจากสร้างชื่อจาก ‘องค์บาก’ และ ‘ต้มยำกุ้ง’ จา พนมยังคงกลับมาสานต่อหนังแอ็กชันไทย ทั้งการขยับไปอยู่เบื้องหลังในฐานะผู้กำกับและออกแบบคิวบู๊ใน ‘องค์บาก 2’ ก่อนกลับมารับบท ‘ขาม’ อีกครั้งใน ‘ต้มยำกุ้ง 2’ เมื่อปี 2013

จากนั้นเส้นทางของ   เขาค่อยๆ ขยายออกไปนอกอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยมากขึ้น หมุดหมายสำคัญคือ ‘Furious 7’ ในปี 2015 ซึ่งนับเป็นการแสดงในภาพยนตร์ฮอลลีวูดครั้งแรกของจา และทำให้เขาได้ร่วมจอกับนักแสดงแอ็กชันระดับโลกอย่าง Vin Diesel, Paul Walker และ Jason Statham ขณะเดียวกันในปีเดียวกันนั้นเขายังขยับเข้าสู่วงการหนังแอ็กชันฮ่องกง-จีนผ่าน ‘SPL II: A Time for Consequences’ อีกด้วย

แล้วทุกคนล่ะ จดจำ ‘ต้มยำกุ้ง’ ได้จากอะไร? ใครยังจำฉากไหนได้บ้าง มาแชร์ความทรงจำกันหน่อย!

อ้างอิง:

• sahamongkolfilm https://shorturl.asia/9azdlm
• 20 ปี ‘ต้มยำกุ้ง’ หนังไทยยอดขายตั๋วพันล้าน ฉายในโรง https://shorturl.asia/cxso3h
• ช้างกูอยู่ไหน ? : อิทธิพลจากการแสดงของ “จา พนม” ที่ชาวโลกรู้จักมวยไทย https://shorturl.asia/k5xubb